Oops! It appears that you have disabled your Javascript. In order for you to see this page as it is meant to appear, we ask that you please re-enable your Javascript!

داستان تاریخی پوشاک: پوشاک مادها

3.5/5 (4)

برای همه ما جالب است که از سرگذشت لباس های سنتی و بومی کشورمان آگاه شویم. با سفر در تاریخ، هر هفته بخشی از پوشاک تاریخی ایران را بررسی می کنیم. در سفر این هفته مدوپیا به تاریخ، پوشاک اقوام مهاجر آریایی و سپس مادها را بررسی میکنیم. اما برای فهم و درک بهتر مطالب توصیه میکنیم که مطالب قبلی این زمینه را حتما مطالعه کنید .
در بخش اول این سفر، درباره‌ی چگونگی پیداش لباس و مد در انسان نخستین و غارنشین صحبت کردیم. در مطلب هفته گذشته، به بررسی تخصصی لباس پیش از تاریخ فلات ایران و ایلامیان پرداختیم.

اقوام آریایی که بودند و از کجا آمده اند؟

درباره ی اینکه نقطه اصلی مهاجرت آریایی ها از کدام منطقه بوده است نظرات گوناگونی ابراز شده و تا حدودی میتوان به آن ها استناد کرد. با مطالعه کتب محققان و مورخانی چون هنری فیلد، سرپرسی سایکس، گیرشمن و … می توان تا حدی از نقطه اصلی موطن آریایی ها آگاه شد. عقیده عمومی بر این است که آخرین مهاجرانی که در هزاره دوم و اول پ.م از استپ های روسیه به هنگام یخبندان شدیدی که اتفاق افتاده بود از راه های مختلف به فلات ایران روی آوردند، اقوام ماد و پارس بودند. فرانسوا بوشه در کتاب تاریخ لباس در غرب می گوید:« در ابتدای هزاره دوم مردم استپ که تمدنشان در عین سادگی، پیشرفته بود خانه های آسیایی و روسی‌شان را ترک نموده، مجهز به سلاح های جدید، به کشور های خاورمیانه سرازیر شدند و ساکنان بومی را از سرزمینشان راندند، ابتدا در کوهستان ها و به تدریج در دشت ها ساکن شدند.»

خلاصه حکومت ماد ها در کتاب مشرق زمین ویل دورانت این چنین آمده است که مادها از نژاد هند و اروپایی هستند و احتمالا در هزار سال پ.م از کناره دریای خزر به آسیای باختری آمده اند. آن ها طی کوچ کردن های خود از بخارا و سمرقند گذشتند و در رفته رفته به جنوب سرازیر شدند و پس از رسیدن به پارس در آنجا سکونت گزیدند و بعد از غلبه بر اقوام بومی، اولین پادشاهی ایران را بنیان نهادند.[البته طبق گفته مورخان اولین پادشاهی ایران به ایلامیان باز می گردد که میتوانید شرح آن را اینجا بخوانید.] نخستین پادشاه ماد ها دیااکو، اکباتان را پایتخت خویش قرار داد. بزرگترین پادشاه ایشان هوخشتره بر دولت آشور مسلط شد و راه را برای تمدن و فرهنگ پارس ها باز و هموار نمود و آخرین پادشاه ایشان ایشتوویگو  (آستیاک) به وسیله کوروش فرماندار ولایت انشان خلع شد.

اکباتان، پایتخت ماد ها ، آریایی

نقشه حکومت ماد ها ، آریایی

پوشاک ماد ها چگونه بوده است؟!

اکثر محققان بر این عقیده اند که ایرانیان اولین ملتی هستند که در تاریخ نظامی جهان اولین رسته سوار نظام را به وجود آوردند که عامل اصلی پیروزی های شان در جنگ ها بوده است.
مادها اولین قوم ایرانی بودند که به پرورش اسب اهمیت دادند و در سوارکاری مهارت خاصی داشتند از این رو لباس مردان مادی می بایستی لباسی باشد که به آسانی بتوانند بر اسب سوار شوند.

این مطلب را از دست ندهید  استایل مناسب برای خانم های قد کوتاه

تصویر سرباز ماد در سمت چپ بر روی تخت جمشید

از آن جا که آنان در مناطق سرد سیر زندگی می کردند لباس های گرم بر تن داشتند اما به زودی این لباس های گرم را با پیراهن های (تونیک ها) حاشیه دار و رداهای نژاد مغلوب عوض کردند و علاوه بر پشم از ابریشم نیز استفاده می کردند ولی پوشش ویژه سر خود را حفظ کردند .

پلاک طلایی انسان بَرسَم بدست، گنجینه جیحون، مزه بریتانیا

همین طور که گفته شد اقوام آریایی به فلات ایران مهاجرت کردند و با راندن اقوام بومی فلات ایران، خود به حکومت رسیدند. این کشمکش باعث شد که هر دو قوم بر هم تاثیر بگذراند . به طور مثال نقش پاپوش در ظرف سفالینی که در منطقه حسنلو کشف گردیده و به شکل انسان طراحی شده است یا پاپوشی که در موزه بالی سوئیس موجود است ، شباهت زیادی به پاپوش نوک برگشته ماد ها دارد که مبیّن تاثیر متقابل دو تمدن یعنی مادهای مهاجر و مردمان بومی ایران است.

بررسی تخصصی لباس مادها:

متاسفانه از مادها مدارک مستقلی که مبیّن فرهنگ و تمدن و در نتیجه تن پوش این سلسله باشد باقی نمانده است و هرگونه اطلاعاتی در این مورد را از آثار باقی مانده از هخامنشیان یا نقش برجسته ها و کتیبه های آشوری و بابلی و … به دست آمده است.
آنچه اقوام آریایی در بدو ورود به نجد ایران می پوشیند به این شرح است:

۱- ردایی که فرم اولیه آن بسیار ساده است، احتمالا یک پارچه مستطیل شکل بوده است که در وسط آن شکافی در نظر گرفته می شده و با کمربندی بسته می شده. ماد ها ردای کوتاه می پوشیدند با چین های ساده و چکمه های بلند و پوستین بر دوش .

۲- پیراهن کوتاه و شلوار نسبتا چسبان یا جوراب شلواری همراه با کلاه نمدی و کفش و کمربند. مادها هنگام سرد شدن هوا بالاپوشی (مانتو) بر این مجموعه ی پوشاک اضافه می کردند. با اینکه این مانتو آستین دار بود ولی به صورت شنل مورد استفاده قرار می گرفت.

مادی، هخامنشی، تخت جمشید

مادی، هخامنشی، تخت جمشید

لباس مردان ماد شامل:

  • پیراهن یا قبا ( تونیک): پیراهنی بدون چین، بلندی تا سر زانو، آستین تنگ، یقه ساده .
  • شلوار: شلوار های تنگ رکاب دار ( Stretch) که رکاب آن زیر کفش میرفته که هنگام سوارکاری شلوار به سمت بالا جمع نشود.
  • شنل ( مانتو یا اور کت): اشراف و بزرگان از پوست یوزپلنگ و مردم عادی از پوست گوسفند استفاده می کردند.
  • پوشش سر: الف) کلاه علاوه بر پوشاندن سر و صورت در برابر سرما و گرما جنبه آرایشی م نمایشی نیز داشته است . دو نوع کلاه معروف مختص این قوم است که اولی تیارا یا میتر نام دارد. و دیگری باشلق.
    تیارا کلاهی نمدی است به شکل تاجی مخروطی بلند ، دنباله آن به صورت نواری در پشت گردن آویزان است. نگهبانان و و خدمتگزاران چنین کلاهی بر سر میگذاشتند.
    ب) باشلق : این کلاه را اروپاییان فریجین می نامند که در انقلاب فرانسه به کلاه سرخ آزادی مشهور شد. جنس باشلق از نمد یا کتان است و در قسمت بالا نوک تیز و بلند و به شکل کیسه ی مخروطی به عقب یا جلو برگشته و در پشت دنباله کوتاهی داشت که گردن را می پوشاند و در دو طرف نیز تکه ای گوش ها را، در جلو می توان جلوی دهان را پوشاند که در گفت و گو با شاه برای جلوگیری از دمیده شدن نفس به صورت پادشاه استفاده می شده است.
    پ) تاج و دیهیم
    ت) موبند
  • پاپوش: در ابتدا ورود به ایران چکمه نوک برگشته با ساق بلند که مخصوص مناطق برف گیر بوده است ولی پس از اسکان ، کفش های بنددار تا زیر زانو مانند چارق های روستاییان امروزی.
    نوع دیگر کفش آن ها رویه ای با سه ردیف بند از جنس چرم بوده است که درون آن پاشنه تعبیه می شده است.
  • کمربنده: هم جنبه تزئینی داشته است و هم برا نگه داشتن لباس و بالاتنه در کمر.
  • پوشاک نبرد
  • زیورآلات: به کار بردن زیورآلاتی چون گوشواره، النگو، دستکش طلایی و … نشانه مقام والا و اقتدار فرد پوشنده محسوب می شده است و استفاده از آنان میان مردان و زنان یکسان بوده است ، غلاف کمربند ها با تزئینات جواهر و سنگ های قیمتی همراه بوده است . در پائین شلوار یا دامن نیز زنان زنگوله های زینتی می آویختند.
این مطلب را از دست ندهید  چگونه به کمد لباس خود نظم دهیم

پیشخدمت با باشلق، ماد، هخامنشی، تخت جمشید

کلاه مادی، میتر، ماد

لباس زنان ماد شامل:

لباس زنان نیز مانند مردان شامل پیراهن، شلوار، شنل، کفش و کمربندی است که شرح آن داده شد.

در بعضی نمونه ها مواردی نیز مشاهده شده است که پوشش زنان مادی اندکی تغییر داشته است مثلا دارای تن پوش ساده و یا دامن به پا داشته اند.

پارچه بافی:

کشفیات اخیر باستان شناسی مبیّن این است که پارچه بافی پنج هزار سال قبل از مادها به صورت بسیار عالی در ایران بافته می شده است. که این بافته ها متعلق به ساکنان بومی فلات ایران است نه قوم مهاجر آریایی. اما راجع به پارچه بافی خود مادها میتوان گفت که در آثار بدست آمده ادر نقش برجسته طلایی از یک مرد مادی، نمایانگر نقش سه پرنده بر روی یک لنگه از شلوار وی است که بیانگر پیشرفت صنعت پارچه بافی ماد هاست.

در نقوش جام های یونانی و دیگر آثار آنان که لباس های سواران ایرانی را می نمایاند شلوار های بافته که نقشی زیکزاک مانند دارند دیده می شود و بیانگر این است که صنعت پارچه بافی در ایران باستان تکامل یافته بود.

ماد، مادها، تخت جمشید

منبع: هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی

به این مطلب امتیاز دهید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

فیسبوک توییتر گوگل + لینکداین تلگرام واتس اپ کلوب